SCHOOLHUYS - DORPSHUIS BALLETSCHOOL&WONING
HERBESTEMMING TOT WONING
Cultureel erfgoed Leiderdorp
Uit het rijke verleden van Leiderdorp zijn meerdere beeldbepalende panden bewaard gebleven. Direct naast de historische Dorpskerk aan de Hoofdstraat staat de voormalige openbare gemeenteschool uit 1863. Het neoclassicistische ontwerp is kenmerkend voor scholen uit deze periode. In 2018 werd het voormalige schoolgebouw aangewezen als gemeentelijk monument.
De Gemeenteschool van J. van Lith uit 1863 - 1864
Een laag pand met een klokkentorentje, rechts naast het huis van de bovenmeester op Kerklaan 12, diende eeuwenlang als Schoolhuys. Het was eigendom van de Hervormde Gemeente. Er waren in mei 1862 meer dan tweehonderd schoolgaande kinderen. Het Schoolhuys werd veel te klein. Toen er een huis, erf en schuur ter plekke van de huidige Gemeenteschool te koop werd aangeboden, kocht de gemeente dit voor fl. 1.880 om het Schoolhuys uit te breiden. Het pand werd gesloopt en de materialen verkocht. Voor de bouw van het nieuwe schoolgebouw werd de Leidse architect J. van Lith gecontracteerd. De timmerman-architect van Lith ontwierp een school met een fraaie symmetrische voorgevel, opgemetseld met 'appelbloesem rijnsteen' en de pilasters en bogen uit 'Vriesche klinkerplavei'.
Schoolhuys - Openbare school - Dorpshuis - Balletschool & woning - Gemeentelijk monument
De school werd in 1864 opgeleverd. Opnieuw direct verbonden met de bovenmeesterwoning. In een voorportaal met een ingang aan de Hoofdstraat konden de kinderen hun klompen kwijt. Er waren twee lokalen, gescheiden door een houten wand met ramen. Rond 1909 werd de school gemoderniseerd tot 'gangschool' met drie lokalen. Aan de zijde van de Kerklaan werd een uitbouw gebouwd voor een lange gang. De hoofdingang werd verplaatst naar de Kerklaan, waar tegenover de school tevens een schoolpleintje werd gerealiseerd. Rond het schoolpleintje kwam een ijzeren hek. En al snel stond de school bekend als de Hekschool. In 1933 kwam aan de groei van het aantal leerlingen een einde toen aan de Kastanjelaan de Nederlands Hervormde school zijn deuren opende. De openbare Gemeenteschool raakte veel leerlingen kwijt. Na de bouw van de Koningin Julianaschool in 1946 als nieuwe openbare school werd het schoolgebouw gesloten.
Vanaf 1946 had het gebouw de functie van Dorpshuis en was het gedurende 40 jaar het centrum voor het Leiderdorpse verenigingsleven.
In 1987 werd de oude gemeenteschool bedreigd met sloop. Na langdurig overleg met de gemeente konden wij de school overnemen. Het gebouw had veel achterstallig onderhoud. Met de restauratie en verbouwing tot woning en balletstudio kreeg het historische en beeldbepalende pand onder de naam Kreatief Danscentrum opnieuw een educatieve bestemming.
Herbestemming tot dubbele woning
Eind juli 2021 sloten wij de deuren van onze balletschool. De afgelopen jaren hebben we gezocht naar een nieuwe toekomst voor het gebouw. Hierbij was de beleidslijn “behoud door ontwikkeling”, zoals omschreven in de Monumentennota van Leiderdorp, het uitgangspunt. Samen met Architecten Aan Huis, Rotterdam, Erfgoed Leiden en de Gemeente Leiderdorp onderzochten we de mogelijkheid om het gebouw te splitsen en de balletstudio te verbouwen tot woning. Het resultaat laat een goede balans zien tussen respect voor de historische waarde, kwaliteit van wonen en duurzaamheid.
Herbestemming van een monument is complex en vraagt een lange adem. Erfgoed Leiden en de Welstandscommissie Leiderdorp doen onderzoek en ook de Omgevingsdienst West-Holland moet toestemming geven. Omdat met de verbouwing van de studio een nieuwe woning wordt gerealiseerd, is het plan een Buitenplans Omgevingsplanactiviteit (BOPA). De nieuwe omgevingswet is ingewikkeld en legt de lat zeer hoog voor zowel aanvrager als ambtenaren. Naast de gebruikelijke bouwtechnische onderzoeken hebben we vele hobbels moeten nemen. Zoals: cultuurhistorisch onderzoek, archeologisch onderzoek, duurzaamheid, milieu effect rapportage, onderzoek akoestiek en wegverkeerslawaai, ecologisch onderzoek, bodemonderzoek, verkeersafwikkeling en parkeren, luchtkwaliteit, geur, gezondheid enz. enz.
Na ruim drie jaar op 16 december 2025 heeft de gemeente Leiderdorp de omgevingsvergunning verleend voor het splitsen en verbouwen van het pand tot twee reguliere woningen: Kerklaan 13 (voormalige dansstudio) en Kerklaan 14 (voormalige bedrijfswoning). Het was onze intentie dat onze dochter en haar gezin onze nieuwe buren zouden worden. Helaas werden we gelijktijdig met de vergunningsverlening geconfronteerd met medische problemen. Hierdoor valt onze droom in duigen en kunnen wij de transitie niet zelf realiseren. Een grote teleurstelling, maar we we prijzen ons gelukkig dat we met de verkregen omgevingsvergunning en de gewijzigde bestemming kunnen bijdragen aan het behoud van de monumentale, voormalige gemeente school. We zullen ons de komende tijd oriënteren op de verschillende mogelijkheden om de plannen voor een duurzame toekomst van ons zo geliefd 'schoolhuis' alsnog tot uitvoering te brengen.
Projectgegevens:
Kerklaan 13 -14, 2351 NS Leiderdorp
Kadastrale gegevens: A 8518
Oorspronkelijke functie: gemeentelijke lagere school
Gemeentelijk monument sinds 2018
Bouwteam
Aannemer: Bouwbedrijf Paul de Boer Hazerswoude Rijndijk
Architecten aan huis Rotterdam: Bouwkundig architect Liesbeth van Meerkerk, Interieurarchitect Debora Reis
Met medewerking van:
Adviesbureau voor bouwconstructies te Gouda: Brak&Eijlers
Adviseurs en ontwerpers Amsterdam: Movares (voorheen BRO)
Bodemonderzoek: Bodeminzicht Veghel
Bouwhistorische onderzoek Bianca Eikhoudt 's-Hertogenbosch: DOOK Erfgoedwerk
Duurzaam monumentenadvies: Miranda Dunnink
Ecologisch onderzoek: Elsken ecologie
Geluidsonderzoek (akoestiek en wegverkeer): K+ Adviesgroep
Geotechnisch en funderingsadvies: Silt Geo B.V
Met dank aan: Gemeente Leiderdorp, Erfgoed Leiden e.o. en Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Verantwoording:
Margriet de Jong en Thom van Etten
Kerklaan 13 , 2351 NS Leiderdorp
Laatst gewijzigd 7 april 2026
Externe bronnen:
Claudia Thunnissen (kunsthistoricus Leiderdorp)
Leiderdorps museum
